Jak czytać skalę?
Krótkie wyjaśnienie
Skala pokazuje, jak duże są ograniczenia w dostępie do leków lub świadczeń w danym kraju w danej dziedzinie/ach i aspekcie/ach. Zakres skali to 0-100, wartość 100 oznacza brak ograniczeń w dostępie do danego leczenia lub diagnostyki, a 0 oznacza brak dostępu do wybranych leków lub świadczeń. Wyniki przedstawione są w skali kolorystycznej: najlepsze wyniki (75 punktów i więcej) oznaczone są kolorem zielonym, najgorsze wyniki (25 punktów i mniej) kolorem fioletowym, a szeroki zakres wyników średnich oznaczono kolorem niebieskim. Z wyjątkiem zielonej podskali, ciemniejszy odcień odnosi się do gorszych wyników.
Łączne wyniki dla danego kraju i choroby są na ogół niskie lub średnie, co wskazuje na znaczącą potrzebę poprawy możliwości leczenia. W kontekście przyjętej skali oznacza to, że odpowiednie słupki mają najczęściej kolor niebieski, przy czym kolor błękitny wskazuje na mniejsze ograniczenia w dostępie do wybranych metod leczenia lub świadczeń, a kolor granatowy oznacza znaczne ograniczenia w dostępie do terapii.
Jak czytać skalę?
Skala pokazuje, jak duże są ograniczenia w dostępie do leków lub świadczeń w danym kraju w danej dziedzinie/ach i aspekcie/ach...
Różnice w dostępie do terapii w krajach V4 są istotne - czas na działanie.
Mimo że w ciągu ostatnich dwóch dekad zaobserwowano znaczną poprawę w dostępie do innowacyjnych terapii, istnieje jeszcze kilka punktów krytycznych, które należy zaadresować, aby zapewnić optymalne leczenie w krajach grupy V4. Za pomocą narzędzia GAP (GEARING UP ACCESS PROPOSAL FOR V4) w sposób kompleksowy zmierzono dostęp do innowacyjnych terapii w wybranych obszarach terapeutycznych w krajach Grupy Wyszehradzkiej (V4) (Polska, Węgry, Czechy i Słowacja), przyjmując za punkt odniesienia optymalny standard opieki. Przeprowadzona analiza pozwoliła na zidentyfikowanie opóźnień w dostępności do opieki.
Pomimo wielu podobieństw krajów V4, można zaobserwować co najmniej kilka różnic w dostępności do opieki zdrowotnej. W każdym z tych krajów można wyróżnić obszary terapeutyczne o lepszym bądź gorszym dostępie . Niemniej jednak dostęp do opieki zdrowotnej w regionie V4 jest jednak daleki od optymalnego, co wyraźnie potwierdza konieczność natychmiastowej interwencji w celu poprawy dostępu do niej w całym regionie.
59
Polska
W Polsce najbardziej znaczące bariery w dostępie do diagnostyki i leczenia wystąpiły w chorobach przewlekłych, natomiast w onkologii wynik Polski jest najwyższy spośród ocenianych państw.
63
Czechy
W Czechach uzyskiwane wyniki wskazują na podobny poziom – i w zestawieniu z pozostałymi krajami - relatywnie ograniczony poziom barier w dostępie do innowacyjnego leczenia we wszystkich obszarach.
52
Słowacja
Na Słowacji największym poziomem ograniczeń charakteryzuje się obszar chorób rzadkich, najwyższy wynik uzyskano w chorach powszechnych. W każdym z obszarów poziom ograniczeń jest jednak znaczący.
53
Węgry
Na Węgrzech poziom ograniczeń w dostępie do opieki zdrowotnej jest bardzo podobny we wszystkich analizowanych obszarach; przy czym najniższy wynik uzyskano w chorobach rzadkich, a nieco wyższe wyniki – w chorobach powszechnych i onkologii.
Czas na działanie.
Analiza opiera się na wskaźniku GAP - zagregowanym wyniku wielokryterialnego zestawu wskaźników, który pozwala na elastyczne porównywanie wyników dla każdego wskazania i każdego kraju na kilku poziomach. Wszystkie wskazania oceniane są za pomocą zestawu 8 wskaźników obejmujących różne aspekty dostępu pacjentów (dostępność leków oraz diagnostyki). Wyniki prowadzą do wniosku, że wszystkie kraje V4 mają realne braki w dostępie do opieki zdrowotnej mierzone w każdej z 11 starannie wybranych chorób.
Jednak pomimo tej niekorzystnej diagnozy, analiza GAP nie służy krytyce, ale ma na celu nawiązanie dialogu i wsparcie decydentów oraz innych interesariuszy w przygotowaniu się do nadchodzących innowacji w opiece zdrowotnej w krajach V4. Ujawnione różnice mogą stać się motywacją do wyznaczenia kierunków zmian i podejmowania działań, w efekcie których wyrówna się dostęp do opieki zdrowotnej w krajach Grupy Wyszehradzkiej.
Przegląd chorób
Rak płuc (NSCLC)
Analiza GAP dla niedrobnokomórkowego raka płuca (NSCLC) ujawniła istotne ograniczenia w dostępie zarówno do diagnostyki, jak i leczenia. Uzyskane wyniki wynoszą od 42 punktów dla Słowacji do 62-65 punktów dla Polski i Węgier.
Czytaj więcej
Rak Piersi
W krajach należących do grupy V4 zidentyfikowano znaczny poziom ograniczeń w dostępie do diagnostyki jak i leczenia raka piersi. Ogólne wyniki GAP w analizowanych krajach wahają się od 44 do 59 punktów.
Czytaj więcej
Rak Prostaty
W raporcie stwierdzono umiarkowane ograniczenia w dostępie do diagnostyki i leczenia raka gruczołu krokowego w krajach Grupy Wyszehradzkiej (V4).
Czytaj więcej
Rak Jajnika
W analizie GAP ujawniły się relatywnie niewielkie ograniczenia w dostępie do leczenia i diagnostyki raka jajnika w krajach Grupy Wyszehradzkiej (V4).
Czytaj więcej
Mukowiscydoza
Ograniczenia w dostępie do leczenia i diagnostyki mukowiscydozy w regionie V4 nie różnią się znacząco pomiędzy państwami – dystans między krajami o wyższej punktacji – Czechami i Polską i krajami o niższej punktacji – Słowacją i Węgrami wyniósł ok. 9 pkt.
Czytaj więcej
Ostra Białaczka Szpikowa (AML)
W krajach Grupy Wyszehradzkiej (V4) zidentyfikowano umiarkowane do istotnych trudności w dostępie do diagnostyki i leczenia AML.
Czytaj więcej
Chłoniaki
W krajach Grupy Wyszehradzkiej (V4) zaobserwowano znaczny poziom ograniczeń w diagnostyce i dostępie do najnowszych opcji leczenia chłoniaków, mierzony za pomocą skali GAP.
Czytaj więcej
Cukrzyca
W krajach Grupy Wyszehradzkiej (V4) stwierdzono poważne do umiarkowanych ograniczenia w dostępie do diagnostyki jak i leczenia cukrzycy. Obserwowane są przy tym wyraźne różnice pomiędzy państwami - wynik dla Polski to 44 punkty, podczas gdy wyniki Słowacji i Czech to 65–68 pkt.
Czytaj więcej
Stwardnienie rozsiane
W krajach Grupy Wyszehradzkiej (V4) stwierdzono wyraźne ograniczenia w dostępie do leczenia i diagnostyki stwardnienia rozsianego, mierzone za pomocą wskaźnika GAP.
Czytaj więcej
Astma
W krajach Grupy Wyszehradzkiej (V4) stwierdzono umiarkowane ograniczenia w dostępie do diagnostyki i leczenia astmy, mierzone za pomocą wskaźnika GAP.
Czytaj więcej
Kardiologia
We wszystkich krajach Grupy Wyszehradzkiej (V4) stwierdzono poważne ograniczenia w dostępie do diagnostyki i chorób kardiologicznych i pokrewnych, mierzone za pomocą wskaźnika GAP.
Czytaj więcej
Duża potrzeba poprawy opieki medycznej w krajach V4 Czytaj więcej
Przegląd chorób
Wnioski
Istnieje potrzeba szybkiej poprawy opieki zdrowotnej w krajach grupy V4. Refundacja nowych leków jest opóźniona, a liczba pacjentów, którzy mogliby zostać zdiagnozowani lub leczeni, jest znacznie ograniczona. Wszystko to ma bezpośredni wpływ na jakość opieki. Sytuacja jest specyficzna dla każdego obszaru terapeutycznego, ale ogólnie można stwierdzić, że wszystkie kraje V4 mają znaczne ograniczenia GAP w dostępie do leków i diagnostyki.
Porównanie pomiędzy krajami
Ograniczenia GAP w krajach grupy V4 wynikają głównie z ograniczeń refundacyjnych i ograniczonej liczby technologii finansowanych przez płatnika publicznego.
Polska
Obszar, w którym występują największe ograniczenia w dostępie do diagnostyki i leczenia, to choroby przewlekłe. Wyniki uzyskane dla nowotworów i chorób rzadkich wyróżniają się natomiast pozytywnie w zestawieniu z rezultatami uzyskanymi w pozostałych państwach.
Czechy
W Czechach poziom ograniczeń w dostępie do opieki zdrowotnej jest dość podobny we wszystkich analizowanych obszarach. Rozpoznane bariery w dostępie do leczenia i diagnostyki są najmniejsze w przypadku rzadkich chorób, jednak także w przypadku chorób przewlekłych uzyskany wynik jest wyraźnie lepszy niż w pozostałych analizowanych państwach
Słowacja
Na Słowacji największym poziomem ograniczeń charakteryzuje się obszar chorób rzadkich, najwyższy wynik uzyskano w chorach powszechnych. Choć jest to jedyne państwo, w którym właśnie ten obszar osiąga najlepszy rezultat, poziom ograniczeń w tym zakresie pozostaje stosunkowo wysoki.
Węgry
Na Węgrzech poziom ograniczeń w dostępie do opieki zdrowotnej jest bardzo podobny we wszystkich analizowanych obszarach; przy czym najniższy wynik uzyskano w chorobach rzadkich, a nieco wyższe wyniki – w chorobach powszechnych i onkologii.
PIĘĆ LAT GAP: PRZEKROJOWE SPOJRZENIE NA WYNIKI
Łączny wskaźnik GAP
W latach 2022–2024 we wszystkich analizowanych krajach obserwuje się wyraźny wzrost wartości wskaźnika, co wskazuje na systematyczną poprawę w zakresie dostępu do nowoczesnych terapii. Największą dynamikę odnotowano w Polsce (z 41,6 do 58,0 punktów) oraz w Czechach (z 50,2 do 68,8). Węgry i Słowacja również wykazują poprawę do 2024 r., choć w mniejszej skali.
Od 2025 r. trend ulega zmianie – w większości krajów widoczna jest stabilizacja lub spadek wartości wskaźnika GAP. Polska po osiągnięciu 61,5 w 2025 r. odnotowuje spadek do 58,5 w 2026 r., Czechy notują spadek z 68,8 (2024) do 62,5 (2026), natomiast Węgry i Słowacja kontynuują łagodny trend spadkowy odpowiednio od 2024 i 2025 r. W całym analizowanym okresie Czechy pozostają liderem zestawienia, a Polska utrzymuje relatywnie wysoką pozycję.
Podsumowując, w analizowanym okresie widoczna jest faza intensywnej poprawy zakończona około 2024 r., po której następuje okres stabilizacji lub pogorszenia wyników. Różnice między krajami pozostają względnie stałe: Czechy utrzymują pozycję lidera, Polska wykazuje znaczącą poprawę i stabilizację na wysokim poziomie, natomiast Węgry i Słowacja charakteryzują się mniejszą trwałością początkowych wzrostów.
Czas do refundacji
W latach 2022–2026 średni czas od rejestracji leku do jego refundacji wykazuje konsekwentny trend rosnący, zarówno na poziomie agregatów, jak i w większości krajów. Średnia liczona „po procesach” wzrasta z 940 do ok. 1089 dni, a „po krajach” z 959 do 1108 dni. Należy zwrócić uwagę, że trend ten należy częściowo interpretować w kontekście wydłużającego się horyzontu obserwacji, który zwiększa maksymalny możliwy czas oczekiwania i tym samym wpływa na rozkład wyników.
Na poziomie krajowym utrzymują się istotne różnice. Polska, mimo najwyższych wartości w zestawieniu, po wyraźnej poprawie w 2023 r. (1120 dni) odnotowuje następnie ponowny wzrost w latach 2024–2026, osiągając 1211 dni. Czechy pozostają krajem o najkrótszym czasie refundacji, choć również z systematycznym wydłużaniem (z 776 do 863 dni). Słowacja i Węgry wykazują najbardziej niekorzystne zmiany – w przypadku Słowacji wzrost z 897 do 1120 dni (wynik dla lat 2025–2026), a na Węgrzech ciągły wzrost aż do 1237 dni, co oznacza najwyższą wartość w końcowym roku analizy.
Podsumowując, choć czynniki metodologiczne częściowo tłumaczą wzrost wartości wskaźnika, skala i spójność trendu wskazują na rosnące znaczenie uwarunkowań systemowych. Czechy utrzymują relatywnie największą efektywność procesów refundacyjnych, Polska pozostaje krajem o wysokich i zmiennych wartościach wskaźnika, natomiast Węgry i Słowacja charakteryzują się wyraźnym i trwałym wydłużeniem czasu dostępu do refundacji.